·        علی دلیری

    ۷7 سال از روزى كه اسطوره انقلابی توده های زحمتکش جهان در بوئنوس آيرس متولد شد و هنوز ارنستو گوارا بود، نه چه گوارا و ۳۷ سال از روزى كه در سانتاكروز با شليك گلوله اى به قلب اش جان باخت، گذشته اما او هنوز زنده است! زندگى انقلابى «چه» پيش از تولدش آغاز شد. آن زمانى كه «ارنستو گوارا لينچ» و «سليا دولاسرنا» - پدر و مادر چه _ با هم آشنا شدند. پدر چه گوارا، ايرلندى بود و مادرش اسپانيايى. اين خانواده از طبقه متوسط جامعه با گرايش هاى شديد چپ و تمايلات آزاديخواهانه بودند.

خانواده گوارا ستايشگر «خوزه مارتى» و هوادار جمهوريخواهان در دوره جنگ هاى داخلى اسپانيا بودند. ارنستو گوارا دولاسرنا - نام كامل چه _ در چهاردهم ژوئن ۱۹۲۸ در آرژانتين متولد شد.
 مردى كه انگار براى نماد بودن خلق شده بود. تعريف اسطوره مشخص است: شخصيت هايى كه توانايى انجام كارهاى مافوق طبيعى را دارند، اغلب متعلق به افسانه ها هستند. «چه» اما يك افسانه زنده بود. يك اسطوره.خيلى ها «چه» را بدون آنكه بشناسند، دوست دارند. اين يك ويژگى بزرگ است كه همه انسان ها از آن برخوردار نيستند. چهره سينمايى ارنستو چه گوارا نسل امروز را به خود جلب مى كند _ اين جذابيت خيلى زود باعث مى شود تا مردم به خواندن آثار و كتاب هايى كه در موردش چاپ شد، فيلم ها و... بپردازند. اين چنين است كه عشق به «چه»، سينه به سينه و نسل به نسل منتقل مى شود. «ژان پل سارتر» نويسنده و فيلسوف بزرگ فرانسه در تحسين شخصيت برجسته ارنستو چه گوارا، نوشت:«مى دانى كه من چقدر چه گوارا را تحسين مى كردم. در حقيقت اعتقاد دارم اين مرد نه تنها يك روشنفكر، بلكه به عنوان يك رزمنده و يك انسان و به عنوان نظريه پردازى كه مى توانست با كمك نظريه هايى كه از تجربيات شخصى اش در بند كسب كرده بود منطق انقلاب را پيش ببرد. او كامل ترين انسان دوران ما بود.»

نهم اكتبر سال 2005 مصادف بود با سي وهفتمین سالگرد كشته شدن ارنستو چه‌گوارا انقلابي چپ‌گراي آرژانتيني كه در زندگي خود و پس از مرگ نيز الهام‌بخش بسياري از جوانان « عصر انقلابها » بود. از شورشيان آمريكاي لاتين گرفته تا چريك‌هاي جنبش امل لبنان. امروز او براي ما فقط بخشي از تاريخ است اما چيزهايي كه او نيز مانند بسيار ديگر براي رفع‌شان جنگيد هنوز در جهان پابرجا هستند، فقر، بي‌سوادي، سلطه‌طلبي و سرمايه‌داري.

حتي پيش از آنكه « ارنستو چه‌گوارا » ملقب به « چه » در 9 اكتبر 1967 و در جنگل‌هاي بوليوي پيشاپيش جوخة آتش بايستد، او براي نسل قبل از من يك اسطوره بود، نه فقط در آمريكاي لاتين كه در سراسر دنيا.

همانند بسياري از داستان‌هاي حماسي، اديسه دكتر آرژانتيني گمنامي كه با دل‌كندن از حرفه، خانواده و سرزمين مادري‌اش، پاي در راه تحقق آرمان رهايي ستمديدگان عالم گذارد، با يك سفر آغاز شد.

در 1956 او به همراه فيدل كاسترو و گروهي از همرزمانش سوار بر كشتي كوچكي به نام « گرانما » شد تا با سودايي جنون‌آميز عرض درياي كارائيب را به مقصد كوبا بپيمايد.

83 چريك دست خالي، مي‌خواستند فولگنيكو باتيستا ديكتاتور كوبا را سرنگون كنند.

از بد حادثه آنها با كناره گرفتن در تله ساحلي دشمن در جهنمي غيرقابل تصور گرفتار آمدند و پس از برجاي گذاشتن تلفات بسيار، بازماندگان جنگيدند و با چنگ و دندان راهي به سوي « سيه را مانسترا » گشودند.

دو سال و اندي بعد، پس از آنكه گوارا در عمليات موسوم به « گوريل » چشمه‌هايي از مهارت و شجاعت بي‌مانند خود را به نمايش گذارد به فرماندهي شورشيان برگزيده شد. شورشياني كه كمي بعد با ورود به هاوانا، نام « انقلابيون » به خود گرفتند و تنها انقلاب سوسياليستي موفق قاره آمريكا را درست زير دماغ ايالات متحده تحقق بخشيدند. تصاوير آن روزها شكوهي هميشگي يافتند و در آن ميان تصوير « چه » قهرماني اساطيري را تداعي مي‌كرد كه در برابر يانكي‌‌ها، خدايان قدرت و مكنت جهان، سينه سپر كرده بود.

از ديد غريبان جايگاه او در انقلاب كوبا حتي والاتر از فيدل كاسترو بود تا آنجا كه به او لقب « مغز كاسترو » را دادند.

اما از اينها بالاتر دگرديسي « چه » به صورت يك معلم اخلاق بود كه « بشريت نوين » را مبناي به هيچ انگاشتن نفسائيات و خلاصه كردن همه چيز در عشق‌ورزي خالص به ساير همنوعان، مژده مي‌داد. بشريت نويني كه از نظر او بايد بر خرابه‌هاي قسم كهنه و پوسيده خود بنا مي‌شد چنين شناختي بود كه او را واداشت تا يكبار ديگر راه سفر در پيش گيرد. اين بار « چه » طي وداعي پر رمز و راز از انقلاب گسست تا به تاريخ بپيوندد.

ظاهراً او هميشه در تقلاي مبارزه با بيماري كهنه آسم به نظر مي‌رسيد اما در حقيقت آنچه روحش را آزرده مي‌ساخت ظلم و بيداد حاكم بر زمين بود. سرانجام با اعدامش در « واله گرانده » در 39 سالگي اسطوره « چه‌گوارا » كامل شد. حالت مسيح‌گونه او پس از اعدام و بر بستر مرگ كه با چشماني همچنان هوشيار به ما مي‌نگريست، آن فرياد لحظه آخر كه مي‌گفت: « شليك كنيد ترسوها! شما فقط يك چه‌گوارا را مي‌كشيد » گرچه هنوز در مورد اين جمله مرز ميان افسانه و حقيقت مبهم است. بي‌نام و نشان به خاك سپرده شدنش، آن دست‌هايي كه پس از مرگ همچنان مشت كرده باقي مانده بودند و زخمي كه بر ساعدش نشسته بود و او را همسان قدسيان مصلوب مي‌ساخت چنان كه قاتلانش را بيش از دوران حياتش به هراس مي‌افكند، همه اينها در عصر انقلاب و مبارزه ، داغي بود بر ياد مردماني كه مرگ يك قهرمان را باور نداشتند.

اين چنين بود كه « چه‌گوارا » در فريادهاي جوانان سراسر دنيا طي سال هاي پاياني دهه 60 رستاخيز يافت مردم شيلي آن روزها همنوا با ساير مردم آمريكاي لاتين در امتداد خيابان‌هاي سانتياگوي شيلي ملتهبانه اين شعار را سر مي‌دادند:

« NOLO VAMOS A OLVIDAR » نمي‌گذاريم فراموش شود، بيش از سه دهه گذشته و قهرمان شهيد ما هنوز در يادها زنده است. البته نه آن‌طور كه بسياري از ما توقع داشتيم. حالا « چه » همه‌جا حاضر است. چهره آشنايش از روي فنجان‌هاي قهوه، تي‌شرت‌ها، بطري‌هاي نوشيدني و پوسترهاي بزرگ به دنياي ما خيره شده، در حالي كه از زنگ جواهر فروشي‌ها گرفته تا فرازهاي ترانه‌هاي پاپ و راك و متال و از برنامه‌هاي اپرا گرفته تا نمايش‌هاي مد، همه‌جا نام « چه » به‌گوش مي‌رسد، دكتر سخاوتمندي كه زخم‌هاي سربازان دشمن را مرهم مي‌نهاد، مبارز رنجوري كه عشق به زندگي را در خود زايل مي‌ساخت تا مبادا از تمركزش بر نبرد بكاهد. فراموش شده پدري كه در نامه‌اي به فرزندش نوشت: « هميشه اين قابليت را در خود حفظ‌ كن كه نسبت به هرگونه بي‌عدالتي نسبت به هر كس و در هر گوشه از عالم حساس باشي ».

با اين حال در زمانه‌اي كه بنا به تبلیغات جهان سرمایه داری و نئولیبرالها ظاهرا آتش كمونيسم در چهار گوشة عالم فروكش نموده، نام او همچنان به عنوان سمبل عصيان و عامل برانگيزاننده تعصب انقلابي توده‌ها پابرجاست.

شايد كسي بگويد اين فاصله « چه » با ماست كه آشكارا نسخه برداري يا تقليد از طريقت زندگي‌اش را غيرممكن مي‌سازد و همين، سبب جذابيت و خواستني شدن چه‌گوارا مي‌گردد.

اما آيا حقيقتاً « چه » همين بوده؟ يك شورشي دهه شصت كه با ژست‌هاي سينمايي، نطق‌هاي آتشين و مدل‌هاي مو و لباس، قلب مردم را تسخير مي‌كرده؟

آيا باور كردني است كه يكي از تنها دو شخصيت آمريكاي لاتين كه از سوي تايم در زمره 100 چهره تأثيرگذار قرن بيستم قرار گرفته‌اند، چه‌گوارايي باشد كه به راحتي تا حد يك سمبل شورش و عصيان تنزل مرتبه داده مي‌شود، آن هم دقيقاً به اين خاطر كه ديگر خطري از جانب او احساس نمي‌گردد؟

قديس سكولاري كه آماده جانفشاني شد چون حاضر به تحمل حربه جابه جايي و جعل حقايق تاريخي به قيمت سقوط مداوم مستضعفان عالم نبود.

سود سرشاري كه با قلب ماهيت حقيقي « چه » به حساب كساني كه مسلماً اگر زنده بود، دشمنانش تلقي مي‌شدند، واريز شده ما  را بر آن   مي‌دارد   كه در محبوبيت امروز او بیشتر بیاندیشیم.

حتي اگر چنين بدبيني‌هايي را هم كنار بگذاريم من به خود اين اجازه را مي‌دهم كه پيامي جديد را به گوش برسانم. اين پيام يك هشدار است در مورد قهرمانان مرده. هشداري از اين بابت كه بار مسئوليت ما در قبال شهادت آنان بيش از اندازه بر دوش زندگي سنگيني مي‌كند.

امروزه بيش از 3 ميليارد انسان، درست همين حالا و روي همين سياره حضور دارند، كه با روزي كمتر از 2 دلار روزگار مي‌گذارنند و هر بامداد تا شام چهل هزار كودك بر اثر بيماري‌هاي ناشي از سوء تغذيه از پاي درمي‌آيند. يعني در ازاي هر پلك زدن شما، يك كودك گرسنه جان مي‌دهد. اين چيز تازه‌اي نيست، هميشه همين‌طور بوده. مشابه همين وضعيت وحشتناك بي‌عدالتي و نابرابري سبب شد كه « چه » نيم قرن پيش سفر خود را براي رويارويي با گلوله آغاز كند، در حالي كه خالق آن تصوير مسيح گونه در بوليوي انتظارش را مي‌كشيد قدرت‌هاي زمين بايد به اين حقايق اعتنا كنند؛

« به تصوير چه بر تي‌شرت‌هاي جواناني كه با ابراز علاقه نسبت به او خود را فريب مي‌دهند، عميق‌تر نگاه كنيد، چشمان چه‌گوارا همچنان شعله‌ورند، اين‌بار بي‌تاب‌تر از قبل ... »

 • "چه "جاودانه شده است

«مرگ هر جا ممكن است ما را غافلگير كند. به او خوشامد بگوييم. با اين فكر كه فرياد نبرد ما ممكن است به گوش شنونده خاص خود رسيده و دست ديگرى ممكن است تفنگ ما را خوب تر استفاده كرده و مردان ديگرى آهنگ عزاى تدفين ما را با موسيقى مقطع مسلسل و فرياد نبردهاى تازه جنگ و پيروزى بخوانند.» وحشت از رواج افسانه «ال چه» در جوامع ديگر درست از لحظه مرگ او آغاز شد. مسئولان دولت بوليوى كه دست نشانده آمريكا بودند، حتى از جسد «چه» هم وحشت داشتند. وقتى كه برادر چه براى تشخيص هويت جسد به بوليوى سفر كرد، به او گفتند جسد سوزانده شده و خاكسترش بر باد رفته. اما تلاش براى از بين بردن محبوبيت ال چه بى حاصل بود. تفكرات «چه»، رفتار منحصر به فردش، چهره انقلابى اش و مرگ شجاعانه اش در بوليوى، باعث شد ال چه تبديل به اسطوره اى جهانى و نماد اعتراض شود. جالب است كه امروز مردم جهان درست مطابق خواسته چه عمل مى كنند. ارنستو هميشه مى گفت: «ما بايد انسان تازه اى خلق كنيم كه نه از قرن نوزدهم به جا مانده باشد و نه محصولى از قرن فاسد و پست خودمان باشد.

اين انسان قرن بيست و يكم است كه ما بايد بسازيم.» ...

... و حالا ۳۷ سال پس از مرگ ارنستو چه گوارا، تصوير او را در هر تجمعى مى بينيم. در آفريقا، آسيا، اروپا و حتى آمريكايى كه تلاش مى كرد مردمش از چهره چه و تفكراتش متنفر باشند، چه حالا نه تنها متعلق به كوبا، نه تنها متعلق به آمريكاى لاتين، كه اسطوره اى جهانى است. اين بود كه مسئولان كشور بوليوى عاقبت در سال ۱۹۹۶، نزديك به ۳۰ سال پس از مرگ چه، اعتراف كردند كه جسد او در فرودگاه پنهان شده و حاضرند آن را به خانواده اش تحويل دهند.

د در راهپیمایی وجشن های اخیر اول ماه مه 2005 "روز جهانی کارگر "در اغلب نقاط جهان چه گوارا دوشادوش کارگران معترض در حرکت بود.

در تمامی تظاهراتها و اعتراضات به سیستم سرمایه داری و ضد جهانی شدن استثمار انسانها این پرچم و تصویر افسانه ای چه گوارا است که لرزه بر اندام رژیم ها وتراست های سرمایه داری می اندازد. جنبش ضدجهاني‌سازي كه حيطه گسترده‌اي از گروه‌هاي طرفدار محيط‌ زيست، صلح‌طلبان و آنارشيستها به آن پيوسته‌اند، معتقد است كه دولتهاي ثروتمند و موسسات بين‌المللي مثل صندوق بين‌المللي پول، علايق تجاري و سياسي را وراي حقوق بشر قرار داده‌اند. هدف اين جنبش‌ها ديگر فقط اعتراض نيست، بلكه تقاضا براي رفع تمام مشكلاتي است كه مردم جهان با آنها مواجه هستند. اين جنبش درصدد تلاشي بسيار سخت و جدي جهت ساختن دنياي بهتر است و حضور جاودان"چه" و رهروانش همه جا این نوید را میدهد که دوران خواب خرگوشی انسانها به سر آمده است.